2023 წლის თებერვალში, თურქეთ-სირიის მიწისძვრის შემდეგ, ბევრ ქართველს ერთი და იგივე კითხვა გაუჩნდა: რა მოხდება, თბილისში რომ ასეთი სიძლიერის მიწისძვრა მოხდეს? სამშენებლო ასოციაციის ხელმძღვანელის შეფასებით, 7 ბალზე მეტი სიძლიერის მიწისძვრა ქალაქის შენობების 70 პროცენტზე მეტს დააზიანებდა. ეს რიცხვი ასახავს კონკრეტულ სიტუაციას: თბილისის შენობათა უმეტესობა სეისმური მდგრადობის მოქმედ ნორმებს არ პასუხობს.
საშიშია თუ არა ლიფტში ყოფნა მიწისძვრის დროს? ყველა შენობაში დამონტაჟებული ლიფტი სეისმური მოთხოვნების შესაბამისია? – ამ ბლოგში აღნიშნულ კითხვებს ვუპასუხებთ.
რეგიონი და რისკი
საქართველო კავკასიის სეისმური სარტყელის ნაწილია. 1991 წლის რაჭის (M7.1) მიწისძვრამ ათასობით ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა. თბილისი, გეოლოგიური პირობების გამო, განსაკუთრებულ რისკ-ჯგუფს მიეკუთვნება: ქალაქის ნაწილი ნარჩენ ნიადაგზე, ხელოვნური ნაყარის ან ამაღლებული მიწისქვეშა წყლების ზეგავლენის ქვეშ მდებარე ფუძეებზეა აშენებული. სეისმური ტალღები ასეთ გრუნტში ბევრად ძლიერად ვრცელდება, ვიდრე კლდოვან საფუძველზე.
დამატებით, საქართველო კვლავ 1999 წლის სეისმური საფრთხის რუკით სარგებლობს. 2020 წელს ახალი რუკა შეიქმნა საერთაშორისო ექსპერტებთან ერთად, მაგრამ ის ჯერ კიდევ ოფიციალურად დაუდასტურებელია. სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ ზოგიერთ ადგილას, სადაც ადრე 6 ბალი ითვლებოდა, ახლა 8 ბალი უფრო რეალისტური შეფასებაა. ეს კი ნიშნავს, რომ ის ინფრასტრუქტურა, რომელიც ექვს ბალამდე იყო გათვლილი, ახლა სიძლიერის ზღვარს შეიძლება სცილდებოდეს.
სწორედ ასეთ შენობებში ლიფტი ხშირად სეისმური ანალიზის გარეშე მონტაჟდება. შახტა კონსტრუქციაშია მოთავსებული, ჩარჩო კედელზეა, ტექნიკური დოკუმენტაცია კი ან არ არსებობს, ან სეისმურ გამოთვლებს საერთოდ არ შეიცავს. ეს სისტემური ხარვეზია, ნორმატიული ბაზის სისუსტის პირდაპირი შედეგი. ქალაქი ვერტიკალურად იზრდება – ახალ შენობებში ლიფტი სავალდებულო ელემენტია, სეისმური სტანდარტი კი ხშირად უკანა პლანზე გადადის.
თბილისის ისტორიული ცენტრის შენობების დიდი ნაწილი 1960-იან წლამდეა აშენებული, ანტისეისმური ღონისძიებების გათვალისწინების გარეშე. სეისმური ტალღების მიმართ ამ შენობების რეაქცია სრულიად განსხვავდება თანამედროვე რკინაბეტონის კარკასისგან. ბევრი მათგანი ხის სახურავით, გაუმაგრებელი კედლებითა და ერთმანეთთან ცუდად შეჭიდული კონსტრუქციული ელემენტებით ხასიათდება.
ლიფტი მიწისძვრის დროს
სწორად დაპროექტებული ლიფტი ბიძგის დროს ავტომატურად ჩერდება უახლოეს სართულზე – კარი იხსნება, მგზავრი კი გამოდის. ამ ფუნქციას სეისმური სენსორი ასრულებს: ის ტალღებს ადრეული ეტაპზევე ამოიცნობს და მოწყობილობას აჩერებს. ეს სეისმური ზონებისთვის სტანდარტული მოთხოვნაა.
ამას ემატება განმტკიცებული შახტა, საპირწონის სპეციალური სამაგრი და მოქნილი კომპონენტები, რომლებიც სეისმურ ენერგიას გარღვევის ნაცვლად შეითვისებს. ამ ელემენტების ერთობლიობით ლიფტი უსაფრთხოებას ბიძგის დროსაც ინარჩუნებს.
ამ სტანდარტების გარეშე დამონტაჟებული ლიფტი, განსაკუთრებით ისეთ შენობაში, სადაც შახტა ლიფტისთვის თავდაპირველად გათვლილი არ იყო, ბიძგის დროს სერიოზულ საფრთხეს ქმნის. ლიფტების უსაფრთხოება ამ შემთხვევაში შენობის კონსტრუქციულ მდგომარეობაზეა დამოკიდებული.
ევროპული სტანდარტი – რა იგულისხმება პრაქტიკაში
სეისმური ზონების შენობებისა და მათი ელემენტების პროექტირებისთვის ევროპაში EN 1998, Eurocode 8 გამოიყენება. ეს სტანდარტი სამ მიზანს ემსახურება: სიცოცხლის დაცვა, ზიანის შეზღუდვა და კრიტიკული ობიექტების ფუნქციონირების შენარჩუნება. ლიფტი ამ სამ კატეგორიაში ერთდროულად ხვდება.
პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ ლიფტის შერჩევა, მონტაჟი და შახტის კონსტრუქცია შენობის სეისმური ანალიზის ნაწილი უნდა იყოს. Eurocode 8-ზე ორიენტირებული კომპანია ლიფტის პროექტირებისას ადგილის სეისმური ინტენსივობის ზონას, გრუნტის კატეგორიასა და შენობის ბუნებრივი რხევის პარამეტრებს ითვალისწინებს.
ვის ეხება ეს
საცხოვრებელი შენობის შემთხვევაში, ლიფტი საერთო საკუთრების ნაწილია. ეს ნიშნავს, რომ მის მდგომარეობაზე პასუხისმგებლობა ბინის ყველა მფლობელს ერთობლივად ეკისრება. სეისმური შეფასება, ან საჭიროების შემთხვევაში გამაგრება, საერთო გადაწყვეტილებაა.
კომერციული შენობებისთვის სიტუაცია განსხვავებულია: სეისმური ინციდენტის შემდეგ ოპერაციების სწრაფი განახლება მართვის ამოცანაა. კვლევები ადასტურებს, რომ სეისმური სტანდარტების შესაბამისი სისტემები სარემონტო დროს მნიშვნელოვნად ამცირებს. ეს კი, გრძელვადიანი პერსპექტივით, შენობის ბაზრის ღირებულებაზეც დადებითად აისახება.
რა ღირს შემოწმება
პირველი ნაბიჯია, გაარკვიოთ, თქვენი ლიფტი სეისმური სენსორით აღჭურვილია თუ არა. ეს ერთი კომპონენტი ბიძგის დროს ყველაზე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. შემდეგი ნაბიჯი ტექნიკური დოკუმენტაციის შემოწმებაა. თუ მასში სეისმური ანალიზი არ არის, ეს ყურადსაღებია, მდგომარეობა დამატებით შეფასებას მოითხოვს.
,, სი ელ სის” გუნდი ლიფტების მონტაჟსა და სერვისს ევროპული სტანდარტების მიხედვით ახორციელებს. კომპანია მუშაობს როგორც საცხოვრებელ, ასევე კომერციულ შენობებზე და ლიფტების შერჩევისას სეისმური ფაქტორს პროექტირების ეტაპზევე ითვალისწინებს.
თუ თქვენი შენობის ლიფტის მდგომარეობის შესახებ კითხვები გაქვთ, კონსულტაციისთვის შეგიძლიათ, დაგვიკავშირდეთ.
